Over Sanam Khatibi

Sanam Khatibi is een Belgische kunstenaar die leeft en werkt tussen Brussel en Parijs. Schilderkunst vormt het hart van haar praktijk, naast sculptuur, borduurwerk, installaties en wandtapijten. 

In haar werk onderzoekt ze hoe we reageren op situaties van gevaar, trauma en rampen – zowel door de mens veroorzaakt als van ecologische aard – en hoe we ons verhouden tot machtsstructuren. Menselijke en dierlijke figuren, planten, landschappen en objecten brengt ze samen in scènes die zich bewegen tussen schoonheid en ongemak, aantrekking en gevaar. Ze is gefascineerd door de dubbelzinnigheden en vooroordelen die ons gedrag bepalen, en door de spanning tussen wat we als beschaafd beschouwen en de meer onstuimige krachten die onder de oppervlakte aanwezig blijven. 

De werelden die Khatibi creëert zijn verleidelijk, maar nooit volledig veilig. Weelderige vegetatie, levendige kleuren, decoratieve patronen en idyllische landschappen roepen een paradijselijke sfeer op, maar binnen die schoonheid speelt zich altijd iets duisters af. Haar figuren volgen hun impulsen, waardoor intimiteit, spel, geweld en dominantie er probleemloos naast elkaar kunnen bestaan. Die spanning tussen paradijs en hel loopt als een rode draad door haar werk: een wereld die aan de oppervlakte harmonieus lijkt, maar daaronder wordt aangedreven door meer primitieve en onvoorspelbare krachten. 

Haar beeldtaal ontwikkelde zich door een brede kennismaking met beelden, objecten en culturen. Khatibi groeide op omringd door de uitgebreide collectie van haar moeder, die onder meer Chinees en Japans porselein, tapijten, miniaturen en andere artefacten omvatte. Ze woonde op verschillende plaatsen in Europa en kwam in contact met mensen en culturen met uiteenlopende achtergronden. Musea, reizen, literatuur en het verzamelen van objecten werden een belangrijk onderdeel van haar visuele vorming. Haar referenties variëren van Carol Rama, Francis Bacon en Henry Darger en de traditie van de outsiderkunst tot precolumbiaanse objecten, Japanse maskers en zeventiende-eeuwse stillevens. Ze citeert deze invloeden niet letterlijk in haar werk, maar maakt ze onderdeel van een persoonlijk beeldtaal waarin verschillende periodes, culturen en vormen van representatie samenkomen. 

Deze manier van verzamelen en herschikken staat ook centraal in de Living van Abby. Khatibi benadert de bestaande collectie van Abby op dezelfde manier als haar eigen collectie: intuïtief, vanuit aantrekkingskracht, associatie en visuele resonantie. De collectie omvat schilderijen, sculpturen en tal van artefacten, waaronder alledaagse en gebruiksvoorwerpen. Khatibi selecteerde een aantal van deze objecten en gaf ze een nieuwe context, bijvoorbeeld door gebruiksvoorwerpen te presenteren als autonome sculpturale vormen. In de vitrines zijn deze collectiestukken intuïtief geordend en in dialoog gebracht met een selectie van haar eigen werken en verzamelobjecten. De installatie illustreert geen specifiek thema, maar creëert onverwachte relaties tussen stukken uit diverse contexten. 

De resulterende living is Khatibi’s interpretatie van een bestaande collectie, omgevormd tot een ruimte die onmiskenbaar tot haar eigen universum behoort. Het is noch een reconstructie, noch een neutrale presentatie van de collectie. De objecten worden opgenomen in een omgeving die gevormd is door haar specifieke manier van kijken, verzamelen en componeren. 

Centraal in de installatie staat een monumentaal, handgeweven tapijt dat werd vervaardigd in de ateliers van Le Crécit in de provincie Henegouwen. Het toont een ogenschijnlijk paradijselijk landschap, bevolkt door figuren die zich bezighouden met dubbelzinnige en soms verontrustende handelingen. Het landschap op het wandtapijt loopt door in de tentoonstellingsruimte. Exotische planten omringen de objecten en kunstwerken, terwijl een reeks zitbanken als een slang door de ruimte kronkelt en op die manier zowel een functioneel als een haast levend element toevoegt aan de architectuur. 

In de Living worden collectie en verbeelding onlosmakelijk met elkaar verbonden. Objecten worden losgemaakt van hun oorspronkelijke functies en geschiedenissen, en geplaatst binnen een nieuwe, instinctieve logica. Het vertrouwde wordt vreemd, het decoratieve krijgt iets verontrustends, en het paradijs dat door de ruimte wordt gesuggereerd, blijft geladen met de mogelijkheid van iets duisters. Khatibi biedt geen eenduidige interpretatie van deze wereld. In plaats daarvan creëert ze een omgeving waarin schoonheid, verlangen, geweld, instinct en nieuwsgierigheid naast elkaar kunnen bestaan. 

Het werk van Sanam Khatibi maakt deel uit van nationale en internationale collecties, waaronder The Norton Museum, West Palm Beach, VS; Dib Bangkok: Museum of International Contemporary Art, Bangkok, Thailand; S.M.A.K. Stedelijk Museum voor Actuele Kunst, Gent, België; Stad Nantes, Frankrijk; The Leeum Museum of Art, Seoel, Zuid-Korea; BPS22 Musée d’Art de la Province de Hainaut; Art Gallery of Ontario, Toronto, Canada; e.a. Haar werk was onder meer te zien op de 16de Biënnale van Istanbul (Turkije), Le Voyage à Nantes (Frankrijk), Kunsthal KAdE, Amersfoort (Nederland), Kunstverein Dresden (Duitsland), MAC Musée d’Art Contemporain de Marseille (Frankrijk), Centraal Museum in Utrecht (Nederland), en M HKA in Antwerpen (België). In België waren er solotentoonstellingen van haar werk in het Groeningemuseum in Brugge in 2021, Kunsthal Gent in 2020, en BPS22 in Charleroi in 2019. 

Khatibi wordt vertegenwoordigd door rodolphe Janssen in Brussel, Mendes Wood DM in Parijs en São Paulo, en P.P.O.W. in New York.